Soru:
Selamun aleyküm. Babam evden eve nakliye işi yapıyor. Kendisi namaz kılıyor ve Cuma vaktinde de camiye gidiyor. Ancak yanında çalışan Türkmen işçiler namaz kılmıyor. Babam Cuma namazındayken işçiler eşyaları yüklemeye devam ediyor. Bu durumda kazanılan para haram olur mu? Ne yapmamız gerekir?
Cevap:
Aleyküm selam ve rahmetullah.
Bulunduğunuz yerde Cuma namazının sahih olması için gerekli şartlar mevcutsa, Cuma günü ilk ezan okunduktan sonra müminlerin alışveriş ve kazançla meşgul olmaları Allah Teala tarafından açıkça yasaklanmıştır. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:
“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında Allah’ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın.”
(Cuma suresi,9)
Hanefi mezhebine göre bu yasak sadece alışverişle sınırlı değildir; kazanç sağlayan bütün işleri kapsar. Buna bir işte çalışmak, işçi çalıştırmak ve bu yolla kazanç elde etmek de dahildir. Ancak bu hüküm, Cuma namazının sahih olması için gerekli şartların bulunduğu yerler için geçerlidir. Hanefi mezhebine göre bu şartlar şunlardır: vakit (öğle vakti), şehir (şehir veya şehir hükmünde yer), halife (halife veya izni), cemaat (imam + üç erkek), hutbe (namazdan önce), izn-i âm (halka açık yer).
İşçiyi çalıştırmak da kazanç sayılır
Hanefi alimlerine göre Cuma ezanı okunduktan farz namaz bitene kadar yapılan her türlü kazanç faaliyeti haramdır. İşverenin kendisinin camiye gitmiş olması, işçileri bu vakitte çalıştırmasını caiz hale getirmez. Çünkü yasaklanan şey, bu vakitte kazanç elde edilmesidir.
İşçilerin Müslüman olmaması hükmü değiştirmez
Cuma namazı Müslüman olmayanlara farz değildir. Ancak işverenin, Cuma vaktinde bu işçiler üzerinden kazanç elde etmesi yine caiz olmaz. Çünkü burada yasak olan, işçinin namaz kılıp kılmaması değil; kazancın Cuma vakti elde edilmesidir.
Kazanç tamamen haram mı olur?
Elde edilen kazancın tamamı haram olmaz. Ancak Cuma vaktinde yapılan işe karşılık gelen kısmında haram karışımı bulunur. Bu da kazancın bereketini giderir ve kişiyi günaha sokar.
Ne yapılmalıdır?
Cuma günü ilk ezanla birlikte farz namaz bitene kadar iş tamamen durdurulmalıdır. İşçiler bu süreyi dinlenerek geçirmelidir. Eğer bu vakitte kazanç elde edilmişse, ihtiyaten o vakte denk gelen kısmın sadaka olarak verilmesi uygun olur.
İstisnai durumlar
Cuma namazı kendisine farz olmayan kimseler için —seferi olanlar, kadınlar ve çocuklar— veya Cuma namazının şartlarının oluşmadığı yerlerde, Cuma vaktinde alışveriş ve çalışma yasağı söz konusu değildir. Nitekim tefsirlerde şu şekilde ifade edilmiştir:
“Cuma namazı kendisine vacip olmayan kimseler için alışveriş yasak değildir.”
(Kurtubi Tefsiri, Cuma Suresi 9. Ayet 18/70)
Sonuç:
Eğer Cuma namazı için gerekli şartlar mevcutsa Cuma günü ezan okunduktan sonra işçileri çalıştırmak Hanefi mezhebine göre haramdır. Bu vakitte yapılan işten elde edilen kazançta haram karışımı bulunur. Müslüman bir işverenin Cuma vaktinde tüm ticari faaliyetleri durdurması gerekir.
