Soru: Ölüye telkin vermek caiz midir? Delilleriyle açıklar mısınız?
Cevap:
Bir kişi ölüm hâlindeyken, yani sekerat sırasında telkin verilmesi İslam âlimlerinin çoğunluğuna göre müstehaptır. Bu uygulamanın dayanağı olarak Ebu Saîd el-Hudrîradıyallahu anh’ın rivayet ettiği şu hadis zikredilir:
“Ölülerinize ‘Lâ ilâhe illallah’ demeyi telkin ediniz.” (Müslim, 2113)
Hadiste geçen “ölüleriniz” ifadesi, ölmek üzere olan kimseleri ifade eder. Bu sebeple âlimlerin çoğu, maksadın ölmek üzere olan kişiye kelime-i tevhidi hatırlatmak olduğunu söylemiştir. Telkin, kişinin yanında kelime-i şehadetin yumuşak bir sesle zikredilmesi şeklinde yapılır; böylece ölmek üzere olan kişi de bunu söyleyerek iman üzere ruhunu teslim eder.
Definden sonra telkin meselesi:
Kişi defnedildikten sonra telkin yapılması hususunda farklı görüşler bulunmaktadır:
■ Telkini uygun görmeyenler:
Bazı âlimler, öldükten sonra kabirde telkin yapılmasını meşru görmemiş ve bunun bid’atolduğunu ifade etmişlerdir.
■ Telkine cevaz verenler:
Şafiî ve Hanbelî mezhebinden birçok âlim, definden sonra telkin yapılabileceğini söylemiştir.
Hanefî mezhebinde konu daha esnek ele alınmış ve birden fazla görüş aktarılmıştır. “Lubâb” müellifi el-Meydânî meseleye dair şunları nakleder:
“Kabirde telkin meşrudur.”
“Telkin yapılmaz.”
“Ne emredilir ne yasaklanır; insanlar serbesttir.”
Bu üçüncü görüş, Hanefî mezhebinde tercih edilmeye daha yakın olan görüştür. Böylece telkin yapılırsa mekruh sayılmaz, terk edilirse günah olmaz.
Ayrıca bazı âlimler, defin bittikten ve kalabalık dağıldıktan sonra bir kişinin kabir başında iman esaslarını hatırlatma mahiyetinde telkinde bulunabileceğini belirtmişlerdir. Bu görüşün dayandığı kaynaklar arasında şöyle zikredilmiştir:
• İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-Kadîr, 2/104-105
• el-Fetâvâ’l-Hindiyye, 1/157
• Bu uygulamanın bid’at olduğunu söyleyenler olsa da özellikle mükellef olduktan sonra vefat eden kimse için kabir başında iman esaslarının hatırlatılmasını caiz gören âlimler mevcuttur.
Sonuç olarak:
• Sekerat hâlindekine telkin vermek ittifakla müstehaptır.
• Definden sonra telkin konusunda ihtilaf bulunmaktadır.
• Yapılması halinde bazı âlimlere göre faydalı görülmüştür; yapılmaması halinde günah yoktur.
