Soru: Meşhur kaynak tefsirler nelerdir?
Cevap:
1- Taberî Tefsiri:
Müellif: Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr et-Taberî (v. 310/922); müctehid, müfessir, tarihçi büyük bir İslâm bilginidir.
Kitap: Câmi’u’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân; rivayet metodu ile yazılmış tefsirlerin en büyükleri arasındadır.
2- Kurtubî Tefsiri:
Muhammed bin Ahmed el-Kurtubi, doğum tarihi h.6.yüzyılın sonları veya h.7. yüzyılın başları olarak tahmin edilmiştir ; müctehid, müfessir, tarihçi büyük bir İslâm bilginidir. Vefatı ise h.671 yılıdır.
Kitap: el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kur’ân ve’l-Mübeyyin limâ Tedammenehu mine’s-Sünne ve Âyi’l-Furkân; rivayet metodu ile yazılmış tefsirlerin en büyükleri arasındadır.
3- Fahru’r- Râzî Tefsiri veya Tefsir-i Kebîr:
Müellif: Ebû Abdillah Muhammed b. Ömer er-Râzî (v. 606/1209); Şafiî mezhebinde kelâm, tefsir ve usûl âlimidir.
Kitap: Mefâtîhu’l-gayb; en uzak ihtimallerin açıklamalarının bile bulunduğu, dirayet usulü ile yazılmış bir tefsirdir. Müfessir, genişçe tuttuğu bu eserini bitiremeden vefat etmiş; esere tekmileler yazılarak tamamlanmıştır. Bazı garip ve zayıf rivayetler de içerir.
4- Kadı Beydâvî Tefsiri:
Müellif: Abdullah b. Ömer el-Beydâvî (v. 685/1286); Şafiî mezhebinde, kelâm, usûl ve tefsir âlimi, aynı zamanda Şîraz kadısıdır.
Kitap: Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl; Mefâtîhu’l-gayb ile Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ı başlıca kaynaklarıdır. Dirayet usulüyle yazılmış, orta büyüklükte veciz bir tefsirdir. Sûrelerin başında ve sonunda faziletleriyle alakalı olarak nakledilen hadisler arasında zayıf ve mevzû olanlar da bulunmaktadır.
5- Nesefî Tefsiri veya Medârik:
Müellif: Ebu’l-Berekât Hâfızuddîn Abdullah b. Ahmed Nesefî (v. 710/1310); Mâturîdî-Hanefî mezhebinden, müfessir, fakih ve usûlcüdür.
Kitap: Medârikü’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl; muhtasar, müfîd bir tefsirdir. Gerektiği zaman Mâturîdî mezhebini müdafaa eder. Dirayet usulüne göre yazılmıştır.
6- İbn Kesîr Tefsiri:
Müellif: İmâmuddîn İsmâil b. Kesîr (v. 774/1372); İbn Teymiyye’nin talebesi ve izleyicisidir. Tefsir, hadis ve tarih konularındaki eserleri temel kaynaklar arasındadır.
Kitap: Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm; rivayet metodu ile yazılmıştır. Müctehid ve müfessir Şevkânî bu tefsir için: “Eğer tefsirlerin en güzeli değilse, şüphesiz en güzellerinden biridir.” demiştir. Tertibi güzel, ifadesi açık ve sağlam; Kur’an-ı Kerîm’in lafzı kadar ruh ve manasındaki kemâli de aksettiren bir tefsirdir.
7- Âlûsî Tefsiri:
Müellif: Ebu’s-Senâ Şihâbuddîn Mahmud Âlûsî (v. 1270/1854); Bağdatlı, Şafiî mezhebinde yetişmiş, sonra Hanefîliği iltizam etmiş, mütebahhir ve müttakî bir âlimdir.
Kitap: Rûhu’l-me‘ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-seb‘i’l-mesânî; Râzî, Kadı, Ebus-Suûdvb. tefsirlerin muhtevalarını toplayan bir dirayet tefsiridir. Otuz cüz halinde üç kere tabedilmiştir. Dirayet usulüne göre yazılmıştır.
