Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem)’in hadis-i şeriflerinin büyük bir çoğunluğu, ‘Kütüb-i Sitte’ olarak bilinen altı hadis kitabındadır. Bu altı kitap nelerdir?
Alemlerin Rabbi olan Allah’a hamd eder; Peygamberlerin Efendisi Hz. Muhammed Mustafa’ya salat ve selam ederiz.
Kütüb-i sitte, İslam literatüründe Hz. Peygamber’in (s.a.v.) hadislerini büyük oranda ve genellikle güvenilir bir şekilde bir araya getiren “Altı Temel Hadis Kitabı” için kullanılan çatı bir terimdir. İslam âlimlerinin asırlar süren titiz hadis kritiği ve tasnif süreçleri sonucunda genel kabul gören bu altı eser şunlardır:
1- Buhârî’nin el-Câmiʿu’s-sahîh‘i
2- Müslim’in el-Câmiʿu’s-sahîh‘i
Sadece sahih hadisleri derleme şartı güden bu iki esere en güvenilir kaynaklar anlamında Sahîhayn denir.
3- Tirmizî’nin el-Câmiʿu’l-kebîr‘i: Daha çok es-Sünen ismiyle bilinen eser fakihlerin hadisleri nasıl delil olarak kullandığına odaklanır ve titiz bir sened tenkidi yapar.
4- Ebû Dâvûd’un es-Sünen‘i: Özellikle ahkâm/fıkıh hadislerini ihtilaf ve ziyadeleriyle toplamaktaki üstün başarısıyla öne çıkar.
5- Nesâî’nin es-Sünen‘i: Râvi tenkidinde ve hadis kabul şartlarında oldukça titiz davranan Nesâî’nin eserinin sağlamlık bakımından Sahîhayn’dan hemen sonra geldiği ifade edilmiştir.
6- İbn Mâce’nin es-Sünen‘i: Diğer beş kitapta bulunmayan yaklaşık bin kadar rivayeti içerdiği için bu listeye dahil edilmiştir.
Başlangıçta ilk beş eser “Beş Asıl Kaynak (el-usûlü’l-hamse)” olarak belirlenmiş, altıncı kitabın tespiti hususunda ise hadis usulü ekseninde üç farklı ilmî tercih ortaya çıkmıştır:
1- İbn Mâce’nin es-Sünen‘i (Genel Kabul): Diğerlerinde bulunmayan yaklaşık bin ziyade rivayeti korumak amacıyla listeye dâhil edilmiştir.
2- İmam Mâlik’in el-Muvatta‘ı: Sahihlik derecesinin yüksekliği sebebiyle özellikle Endülüs havzasındaki âlimlerce altıncı eser kabul edilmiştir. Kütüb-i Sitte’ye dahil etmeyenler ise muhtevasının Sahîhayn ’da aynen bulunduğunu ileri sürmektedir.
3- Dârimî’nin el-Müsned‘i: Yaygın olarak es-Sünen adıyla bilinen eser, zayıf ve şâz rivayetlerin nispeten daha az olması gerekçesiyle, İbnü’s-Salâh, Alâî ve İbn Hacer gibi muhaddislerce Kütüb-i sitte ‘nin altıncı eseri olarak tercih edilmiştir.
Özetle, yaygın kullanımdaki Kütüb-i sitte, İbn Mâce’nin eserini içerse de İmam Mâlik ve Dârimî’nin eserleri de ilmî kriterler bakımından aynı kurucu tabakada yer alır.
Allahu â'lem.
