Organ nakli yaptırmak caiz mi?
Alemlerin Rabbi olan Allah’a hamd eder; Peygamberlerin Efendisi Hz. Muhammed Mustafa’ya salat ve selam ederiz.
Alimlerimiz organ naklinin şu şartlarda caiz olduğunu söylemiştir:
Birincisi:
İnsan vücudunun bir bölümünden başka bir bölümüne organ nakli caizdir. Ancak şu şartlar gözetilir:
•Bu ameliyattan beklenen faydanın, doğuracağı zarardan daha üstün olması,
•Naklin, kaybolmuş bir organı yerine koymak, organın şeklini veya asli fonksiyonunu yeniden kazandırmak,
•Bir kusuru gidermek ya da kişiye psikolojik veya bedensel zarar veren bir çirkinliği ortadan kaldırmak amacıyla yapılması.
İkincisi:
Kendi kendini yenileyebilen bir organın (kan ve deri gibi) bir insandan başka bir insana nakli caizdir.
Bu durumda:
•Organı veren kişinin tam ehliyetli olması,
•Şer‘î bakımdan geçerli şartların gerçekleşmesi gerekir.
Üçüncüsü:
Hastalığa bağlı bir sebeple vücuttan alınmış bir organın bir parçasından başka bir kimsenin yararlanması caizdir.
Buna örnek olarak, bir hastalık sebebiyle gözü alınan bir kimseden göz korneasının başka bir kişiye nakledilmesi verilebilir.
Dördüncüsü:
Hayatın devamı doğrudan kendisine bağlı olan bir organın (kalp gibi), hayatta olan bir insandan alınıp başka bir insana nakledilmesi haramdır. Bu hususa ek olarak şunu da ifade etmek gerekir ki organ ve dokusu alınan kişinin bu işlem sırasında ölmüş olması (kalbinin durması) gerekmektedir. Beyin ölümü gerçekleşmiş ancak kalbi çalışan bir kimseden organ nakli yapmak caiz değildir. Eğer organ canlı bir insandan alınacaksa, bu organın, alınan kişide (donör) temel bir hayati fonksiyonu devre dışı bırakmaması gerekmektedir.
Beşincisi:
Bir insanın hayatında temel bir fonksiyonu ortadan kaldıracak bir organın, —hayatın bütünü buna bağlı olmasa bile— hayattaki bir insandan alınması haramdır.
Buna, her iki gözün korneasının birden nakledilmesi örnek verilir.
Ancak organ nakli, temel fonksiyonun sadece bir kısmını ortadan kaldırıyorsa, bu durum aşağıda sekizinci maddede belirtileceği üzere inceleme ve değerlendirmeye tabidir.
Altıncısı:
Bir organa bağlı olarak bir insanın hayatı devam ediyorsa veya temel bir fonksiyonun sağlıklı şekilde işlemesi o organa bağlıysa, ölüden diriye organ nakli caizdir.
Bu da şu şartlarla mümkündür:
•Ölünün, hayattayken buna izin vermiş olması,
•Ya da vefatından sonra varislerinin izin vermesi,
•Kimliği bilinmeyen veya varisi olmayan bir ölü söz konusuysa, Müslümanların velisinin (yetkili makamın) izin vermesi.
Yedincisi:
Burada belirtilen durumlarda organ naklinin caiz oluşu, organ satışı yoluyla yapılmaması şartına bağlıdır.
Çünkü insan organlarının hiçbir şekilde alım satıma konu edilmesi caiz değildir.
Buna karşılık, zaruret hâlinde gerekli organın temini amacıyla veya bir teşekkür ve ikram mahiyetinde, organı alacak kişinin maddi bir bedel vermesi meselesi, içtihat ve değerlendirme konusudur.
Sekizincisi:
Yukarıda açıkça zikredilen durum ve şekiller dışında kalan, bu konunun kapsamına giren diğer bütün haller inceleme ve araştırmaya açıktır.
Allahu â'lem.
