Soru: Râvî sayısı (veya derece-i şüyû‘) açısından hadisler kaç kısımda incelenir?
Cevap:
A) Mütevatir hadis: Yalan üzerinde birleşmeleri âdeten mümkün olmayan râvîlertopluluğunun (“cemm-i ğafîr”), her nesilde kendileri gibi bir topluluktan alıp naklettiği, işitme veya görmeye (“mahsûsât”) dayanan hadistir. Kesin bilgi ifade eder, amel vaciptir, reddi küfrü gerektirir, tetkik ve tenkit dışıdır.
A1) Lafzen mütevatir: Bütün rivayetlerinde lafızları aynı olan hadistir ki “yok denecek kadar” azdır. “Men kezebe aleyye…” hadisi bunun misalidir. Kayıt konmadan “mütevatir hadis” denince “lafzen mütevatir” anlaşılır.
A2) Ma‘nen mütevatir: Aralarında ortak bir nokta bulunan değişik lafızlı hükümlerin, tevatür şartlarını taşıyan râvîlerce rivayet edilmesiyle ortaya çıkan ortak manaya denir. Mesela, yüz kadar değişik lafızlı hadisten çıkan bir mütevatir mana, Resûlullah aleyhissalâtü ve’s-selâm’inellerini kaldırarak dua ettiğidir.
B) Âhad hadis: Mütevatir hadis şartlarını taşımayan hadistir (mütevatir derecesine ulaşamamış hadistir). Kelime anlamı öyle olsa da sadece bir kişinin rivayet ettiği hadis demek değildir. Hadislerin çoğu bu anlamda âhaddır.
