Soru:
Vacip olan bir ibadet veya vacip hükmünde olan bir şey terk edildiğinde günah yazılır mı?
Cevap:
Vacip; sözlükte “sabit olan, gerekli olan ve yapılması gereken şey” anlamına gelir. Fıkıh ilminde fakihlerin çoğunluğuna göre vacip ile farz aynı anlamdadır ve şâriin mükelleften kesin bir şekilde yapılmasını istediği fiilleri ifade eder. Bu sebeple Şafiî, Maliki ve Hanbelî mezheplerinde vacibi terk etmek, farzı terk etmekle aynı hükmü taşır ve günah sebebidir.
Hanefî mezhebi ise farz ile vacibi delil yönünden birbirinden ayırır. Buna göre:
• Kesin ve kat ‘î delille sabit olan hükümler farzdır
• Zannî delille sabit olan hükümler vaciptir
Ancak bu ayrım amel bakımından bir gevşeme içermez. Hanefîler’e göre vacip de farz gibi kesin olarak yerine getirilmesi gereken bir hükümdür. Bu nedenle Hanefîler vacibi birçok yerde “amelî farz” olarak isimlendirmişlerdir.
Örneklendirmek gerekirse:
• Namazda Fatiha’nın okunması
• Vitir namazı
• Bayram namazları
• Fıtır sadakası
• Kurban kesme
zanni delille sabit olduğundan Hanefîler’e göre vacip hükmündedir.
Vacibin hükmü:
• Vacibi terk eden kimse günahkâr olur.
• Vacibi inkâr eden küfre girmez; ancak sapkınlıkla itham edilir.
• Namazdaki bir vacibin yanılarak terk edilmesi sehiv secdesini gerektirir.
• Kasten terk edilmesi tahrîmen mekruh olup o ibadetin iadesini gerekli kılar.
Sonuç olarak vacip bir ibadetin terk edilmesi dinen sorumluluk ve günah doğurur. Yapılması ise sevap kazandırır ve kulun ibadetini tamamlar.
